Wijkverbinders brengen buurtbewoners en asielzoekers samen

Een praatje op straat, samen eten of een middag afvalrapen: alledaagse activiteiten kunnen de afstand tussen asielzoekers en hun omgeving kleiner maken. VluchtelingenWerk Nederland experimenteert daarom met een aanpak die is gericht op zulke ontmoetingen.

Met een afvalgrijper in de hand en een fluorescerend hesje aan is de dertigjarige Calvin op zoek naar rondslingerend plastic in de Eindhovense wijk waar hij verblijft in een asielzoekerscentrum. Voor Calvin is dit meer dan een opruimactie: het is een manier om contact te maken met de mensen uit zijn buurt.
Hij doet dit op initiatief van Wijkverbinders, een pilotproject van VluchtelingenWerk Nederland (VWN) dat in september 2025 van start ging en loopt tot eind 2027. Het project wordt gefinancierd door het Oranje Fonds, het VSB Fonds en deels door VluchtelingenWerk zelf.

Calvin beschouwt het afvalrapen bovendien als een welkome afwisseling van de sleur in de opvang. ‘Het is moeilijk om opgesloten te zitten tussen vier muren. Op deze manier kom ik in contact met mensen uit Eindhoven en voel ik me minder een buitenstaander.’ Calvin doet regelmatig mee met activiteiten van Wijkverbinders: ‘Ik probeer de Nederlandse cultuur te leren kennen en tegelijkertijd ook mijn eigen cultuur uit te dragen. Tot nu toe gaat dat goed. Ik heb geleerd wat er nodig is om te integreren. Dat valt eigenlijk best mee. Het is een kwestie van geven en nemen.’

Ook de gepensioneerde Eindhovenaren Annette en haar buurvrouw Tony, die in de buurt van de noodopvang wonen, zijn vandaag druk in de weer met afvalgrijpers. En ook zij nemen vaker deel aan zulke initiatieven. ‘De asielzoekers zijn onze buren geworden en ze zijn van harte welkom,’ zegt Tony. ‘We proberen tijdens het werk alleen Nederlands te spreken, zodat het voor hen ook natuurlijker aanvoelt. We leren ze fietsen en leggen uit hoe het verkeer werkt. Maar ze vertellen ons ook over de cultuur van hun thuisland. Dat is heel interessant.’

Een simpele overtuiging

In afwachting van de uitkomst van hun asielaanvraag verblijven veel asielzoekers in opvangcentra, waar de mogelijkheden om deel te nemen aan het sociale leven beperkt zijn. De lange wachttijden kunnen leiden tot isolement, verveling en het gevoel uitgesloten te zijn van de samenleving.

Met Wijkverbinders wil VWN een oplossing bieden. Volgens projectleider Conchita Rink is het project ontstaan vanuit een simpele overtuiging: ‘Integratie zou niet moeten beginnen na het verkrijgen van de vluchtelingenstatus, maar zodra een asielzoeker in het gastland aankomt. Momenteel staat het draagvlak voor de opvang van asielzoekers onder druk, en hebben veel mensen in azc’s weinig om handen. Met laagdrempelige activiteiten willen we bruggen slaan tussen bewoners van een opvanglocatie en de omwonenden uit de wijken daaromheen. Dat doen we structureel en voor langere tijd.’

Groningen, Eindhoven en Amstelveen

Vooralsnog zijn er alleen Wijkverbindersactiviteiten rond opvanglocaties in Groningen, Eindhoven en Amstelveen. In elke stad werkt een professionele ‘wijkverbinder’ twintig uur in de week samen met een team van vrijwilligers aan het opzetten van activiteiten.

Er wordt van alles georganiseerd: van opruimacties, gezamenlijke avondmaaltijden en filmvertoningen tot wandeltochten, dans en barbecues. Rink: ‘We organiseren activiteiten op basis van de behoeften, verwachtingen en beschikbaarheid van de deelnemers. Iedere deelnemer brengt zijn of haar talenten, vaardigheden en ervaring mee. Tijdens de bijeenkomsten maken mensen contact met elkaar en groeien het onderlinge vertrouwen en wederzijds respect. Ze wisselen ideeën uit en bouwen een relatie op.’
Binnenkort zal een vierde wijkverbinder aan de slag gaan, vertelt Rink. Het is nog niet bekend in welke gemeente dat zal zijn.

‘Potentie om te slagen’

Sinds de start van het project hebben 2100 mensen deelgenomen aan activiteiten op de drie locaties. Meer dan de helft van de deelnemers bestaat uit buurtbewoners. Wijkverbinders Rawan Altakriti (Groningen) en Ivonne Boone (Eindhoven) zijn tevreden over de animo. ‘Als we zien hoe de asielzoekers en de lokale bevolking reageren op de aangeboden activiteiten, hebben we het gevoel dat dit project echt potentie heeft om te slagen.’

De baten van verbinding

De pilot loopt eind 2027 af, maar als het aan Rink ligt is het project daarmee niet afgelopen. Binnenkort komen de resultaten naar buiten van een onderzoek naar de pilot door Open Embassy en Hogeschool Utrecht. De onderzoekers doen onder meer een maatschappelijke kosten-batenanalyse. Vooruitlopend op het onderzoeksrapport noemt Rink als mogelijke ‘baten’ de effecten op het welzijn van mensen die in het azc verblijven, waardoor zij bijvoorbeeld sneller aan het werk kunnen gaan zodra ze een verblijfsvergunning hebben en minder snel bij de ggz terechtkomen. Maar ook voor medewerkers van het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) zijn er positieve effecten, die zich bijvoorbeeld kunnen vertalen naar minder ziekteverzuim. En zelfs omwonenden van azc’s profiteren van de activiteiten van de Wijkverbinders, denkt Rink, al laat dat zich minder makkelijk becijferen.

Rink hoopt dat gemeenten straks de meerwaarde van de Wijkverbinders zien en het project zelf willen ‘inkopen’ bij VWN. Ook zouden bedrijven het project kunnen sponsoren, oppert ze.

Loosdrecht

Komen er ook wijkverbinders in plaatsen als Loosdrecht, waar felle protesten waren tegen de komst van een azc? Als ergens behoefte is aan verbinding, is het daar. Rink antwoordt voorzichtig: ‘Er is bijna altijd weerstand tegen de komst van een opvanglocatie. Maar de heftigheid van de rellen die we dit jaar hebben gezien is nieuw. Je zou kunnen zeggen dat wij daar met Wijkverbinders iets tegenover zetten. Het zou interessant zijn om juist in zo’n gemeente een wijkverbinder neer te zetten. Want indirect werken we met Wijkverbinders ook aan draagvlak voor de opvang van vluchtelingen.’

Dit artikel is onderdeel van Dossier: De Tegenbeweging