Recensie ‘With Hasan in Gaza’ – roadmovie door verdwenen land

De titel ‘With Hasan in Gaza’ geeft precies aan wat je kunt verwachten. In essentie is de film een reis. Hasan is de gids, Gaza de bestemming. Maar het Gaza dat we hier zien is niet het Gaza uit het nieuws, niet de met puin bezaaide ruïnes van nu. Het is Gaza in 2001, meer dan twintig jaar geleden, vastgelegd op drie mini-DV-bandjes die pas recent weer boven water kwamen. Wat ze onthullen is een stad in beweging — levendig, druk, getekend — en nu, grotendeels verdwenen.

In With Hasan in Gaza heeft de Palestijnse filmmaker Kamal Aljafari een helder doel voor ogen: van de noordgrens van Gaza naar de zuidgrens reizen, op zoek naar Abderrahim Shamia, een voormalige celgenoot uit een Israëlische gevangenis in 1989. Hasan, een local die elke straat en elk checkpoint kent, navigeert. De zoektocht vormt het startpunt, maar de reis bepaalt de film. Wat overblijft is minder een zoektocht en meer een inkijk in het dagelijks leven op een plek waar zelfs toen de spanning al voelbaar was.

Vanuit de hand gefilmd

Aljafari filmt met een camera die als één oog werkt — vanuit de hand, maar stabiel, nieuwsgierig, niet schokkerig. Vanaf het eerste beeld is het effect voelbaar. We zitten op de passagiersstoel, scannen de omgeving en zoomen in op details. Het is alsof je kijkt door de ogen van iemand die wakker wordt op een vreemde plek en probeert alles in zijn geheugen te prenten voordat het vervliegt. Het ‘oog’ legt niets op; het kijkt simpelweg, en het kijken verandert in herinneren.

Twee elementen keren telkens terug, en ze zijn duidelijk aanwezig zonder zichzelf op te dringen. Een daarvan is de zee, de letterlijke rand van Gaza. We zien kinderen spelend in de branding, vol levendigheid. Een later beeld toont dode vissen opgestapeld op de markt — dezelfde zee die hen niet meer in leven houdt. De metafoor is helder, maar raakt een gevoelige snaar: de inwoners van Gaza zitten, net als de vissen, gebonden aan een huis dat geen bron van leven meer is. Een ander element is kinderen die de filmmakers tegenhouden en vragen gefilmd te worden, om hun beeld vast te leggen. Dit is niet gespeeld; ze willen gewoon bewijs van bestaan. Het bekijken van de beelden, met de wetenschap dat de meesten van hen inmiddels in de veertig zouden zijn en velen overleden, laat een gevoel achter dat je niet makkelijk van je afzet.

Ondanks de emotionele lading is With Hasan in Gaza geen strak opgebouwde film. Het doel — het vinden van Abderrahim Shamia — volgt een ritme van komen en gaan. Aan het begin van de reis vraagt Aljafari een man op het strand naar Shamia, maar die lijkt hem niet te kennen. We krijgen zijwegen, dorpen en lange stukken autoweg te zien. We zien de ruïnes van door raketten getroffen gebouwen, luisteren naar Hasan die vertelt over nieuwe nederzettingen, en stoppen om met de lokale bevolking te praten over tekorten en aanvallen. Deze zijweggetjes zijn vaak op zichzelf al boeiend, maar de film zet de zoektocht naar de oude celgenoot niet op een consistente manier voort. Het resultaat is een losse, meanderende structuur, waarin de centrale vraag vooral dient als leidraad, niet als echte plot.

Toch zijn de ‘zijwegen’ belangrijk. Ze verbreden de film naar alledaagse ontmoetingen — een vrouw die de gaten in het dorpshuis aanwijst, veroorzaakt door beschietingen, of een glimp van Israëlische nederzettingen langs de kant van de weg. Samen schetsen deze fragmenten een beeld van Gaza dat tegelijk alledaags en bedreigd is. Het feit dat het beeldmateriaal dateert van vóór de verwoestende aanvallen, geeft het een stille urgentie. We weten wat er komen gaat.

Samenhang in de dwalende structuur

De filmstijl is eenvoudig, maar doordacht. De camerabewegingen zijn minimaal, de montage strak. De scènes vloeien in elkaar over met een ritme dat aanvoelt als reizen — de ene straat loopt over in de andere, het ene gesprek in het volgende. De montage, samen met het subtiele sounddesign, geeft de film een samenhang die de dwalende structuur anders misschien zou missen. Zelfs in gespannen momenten blijft het ‘oog’ kalm, alsof het weigert toe te geven aan paniek.

Dan volgen de laatste twintig minuten, en de film verandert van vorm. De zoektocht naar Shamia, die tot nu toe meer op de achtergrond bleef, komt naar voren — maar niet via interviews of zoektochten op straat. In plaats daarvan gebruikt Aljafari tekst op het scherm om een herinnering aan zijn tijd in de gevangenis te ontvouwen. Zo leren we eindelijk wie Shamia was: een 17-jarige jongen die een Israëlische gevangenisbewaker sloeg omdat die zijn Arabische naam bespotte, een jongen die weigerde te buigen voor de vernederingen die andere Palestijnse gevangenen moesten doorstaan.

Voor Aljafari werd hij een symbool van verzet, iemand die weigerde zich over te geven. In zijn verhaal belichaamt Shamia de geest van Gaza zelf: krachtig en vastberaden. Deze onthulling is sterk, maar komt laat, en de verschuiving van beeld naar tekst is abrupt. De keuze is begrijpelijk — wellicht zijn de herinneringen te pijnlijk om uit te spreken – maar het doorbreekt de betovering. De emotionele impact is er, maar de filmische flow hapert.

Ondanks die zwakke punten, draagt With Hasan in Gaza een gewicht dat niets te maken heeft met formele stijlkeuzes en alles met de context. In 2001 documenteerde Aljafari het leven in Gaza. In 2024 vormen die beelden een getuigenis van een plek die meedogenloos is uitgewist. Wat ooit een bescheiden reisverslag was, is veranderd in bewijs.

Je kan de film verwijten dat hij afdwaalt van het oorspronkelijke doel. Je kan wensen dat de zoektocht naar Shamia de kern van het verhaal was geweest in plaats van een rode draad. Maar je kan niet negeren wat zich voor je afspeelt. With Hasan in Gaza is niet alleen over in Gaza zijn met Hasan. Het gaat over het zien van een stad die er niet er niet meer is, en weten dat die echt was. With Hasan in Gaza is bescheiden, maar veelzeggend.

De Nederlandse première van With Hasan in Gaza (106 minuten) is nog niet bekend. De internationale vond plaats op het 78e Internationale Filmfestival van Locarno (Concorso Internazionale).

Bovenstaand artikel werd eerder in andere vormgepubliceerd door 1Take News.