‘Onze manier van omgaan met de ander is een vorm van kunst’

“Voor mij is cultuur niet alleen muziek en kunst, maar een geheel van principes, ethiek en omgangsvormen”, vertelt Wafaa over haar werk. “Kunst is een middel om dit geheel uit te drukken, een manier om een boodschap over te brengen en waarden te belichamen.”

Als voorbeeld noemt zij gastvrijheid, waar in elke cultuur anders mee om wordt gegaan. Gastvrijheid betekent in wezen eerbied voor de vreemdeling, dat wil zeggen het verwelkomen van iemand die anders is dan jij. In sommige culturen is de gast koning en wordt zij geëerd – niet alleen als sociale gewoonte, maar als een diepgewortelde morele waarde.

Maar om de ander te leren kennen is geduld nodig, en de bereidheid je in elkaar te verdiepen zonder oordeel. Het kost tijd om een veilige ontmoetingsruimte op te bouwen. “In die zin is onze manier van omgaan met de ander ook een vorm van kunst, die onze cultuur en waarden weerspiegelt,” aldus Wafaa.

Dialoog

In haar werk dienen de stemmen van anderen als inspiratie en wordt ruimte gecreëerd om te luisteren, de dialoog aan te gaan. “We creëren niet alleen een voorstelling, maar een ervaring.”

Aangezien cultuur een grote rol speelt in het leggen van verbinding, is het volgens Wafaa belangrijk dat beleid zich niet richt op het verzwakken van die oorspronkelijke cultuur van een immigrant – dat zal het integratieproces alleen maar tegenwerken. En een belangrijk onderdeel van de oorspronkelijke cultuur is de taal. “Een van de problemen waar nieuwkomers vaak tegenaan lopen, is een gebrek aan informatie. Die is vaak vooral beschikbaar in het Nederlands. Wanneer communicatie moeilijk is, brengt dat een gevoel van afstand met zich mee.”

Dat roept volgens Wafaa een belangrijke vraag op over burgerparticipatie, zoals verkiezingen of buurtbijeenkomsten: als mensen worden opgeroepen om mee te doen, moeten de manieren om deel te nemen voor iedereen toegankelijk en begrijpelijk zijn. “Als informatie in meerdere talen of duidelijker wordt overgebracht, kan dat het gevoel van nieuwkomers versterken dat ze daadwerkelijk deel uitmaken van het besluitvormingsproces.”

Nu wordt van nieuwkomers, die aankomen met koffers vol ervaring en kennis, gevraagd te doen alsof dat allemaal niet meer telt. De kloof die daar het gevolg van is, is een van de punten waarop Wafaa zich artistiek richt.

“In mijn werk verbeeld ik ervaringen rond integratie op een artistieke manier, met als doel deze beter zichtbaar te maken binnen de Nederlandse samenleving. Zo probeer ik mensen ook bewuster te maken van hun eigen verantwoordelijkheid ten aanzien van integratie, en bijvoorbeeld ruimtes te creëren waarin de positie van de ‘gast’ verschuift van iemand die voortdurend wordt gevraagd zich aan te passen naar iemand die kennis en ervaring met zich meebrengt en de samenleving als geheel kan verrijken.”

Blinde vlekken

Vanuit de gemeente worden wel initiatieven genomen om de ontmoeting tussen mensen met verschillende achtergronden te stimuleren, maar er zijn ook de nodige ‘blinde vlekken’. Dat blijkt uit het feit dat sommige problemen generatie op generatie terugkeren.

“De kern ligt mogelijk in het heroverwegen van het concept integratie zelf,” zegt Wafaa. “Beginnen we met de ander te vragen zich aan te passen, of accepteren we hem als een volwaardige partner in de samenleving?” Zolang die basis niet wordt herzien, blijven de resultaten beperkt, zelfs bij welgemeende inspanningen.

Op de vraag of zij gaat stemmen, antwoordt Wafaa dat we niet mogen opgeven. “Als we niet stemmen, nemen de tekortkomingen van het systeem toe ten koste van de groepen die cultureel en sociaal kwetsbaarder zijn. Ik geloof in het kiezen van individuen, niet van partijen. Wanneer mensen met visie aan de macht komen en samenwerken, zijn ze in staat de realiteit te verbeteren.”

Amsterdam heeft een groot cultureel aanbod. Er zijn veel musea, theaters en podia voor live muziek. Veel culturele instellingen in de stad, maar ook individuele makers, worden financieel ondersteund door de gemeente. De politieke partijen verschillen van mening over de vraag hoeveel geld de gemeente moet besteden aan cultuur, en welke culturele uitingen belangrijk zijn. In de verkiezingsprogramma’s lees je meer over hun standpunten.

Deze verkiezingsspecial kwam tot stand in samenwerking met Netwerk Nieuwkomers Amsterdam (NNA). Het NNA wordt gefinancierd door de gemeente Amsterdam.