Een eerbetoon aan de menselijkheid

Op 24 juni vond in Amsterdam de uitreiking plaats van de Helen de Montigny-prijs aan de Nederlandse journalist en documentairemaker Thomas Erdbrink. Deze prijs wordt eens in de drie jaar toegekend aan mensen die zich op uitzonderlijke wijze hebben ingezet voor de mensheid.

Thomas was jarenlang correspondent voor The New York Times in Teheran en woont sinds 2002 samen met zijn vrouw Niousha in Iran. Hij behoorde tot de eerste journalisten die na de machtsovername door de taliban naar Afghanistan reisden. Daar maakte hij een documentaire over het leven van gewone Afghanen onder het bewind van de taliban: Onze man bij de Taliban. Het is een verhaal over hoe het dagelijks leven doorgaat in de schaduw van angst, beperkingen en onderdrukking.

Later reisde hij naar Rusland, waar hij een reeks documentaires maakte over mensen die leven onder autoritaire en gesloten regimes. In plaats van Rusland te tonen door de lens van het Kremlin en de oorlog, probeerde hij het stille, minder bekende Rusland te laten zien: het Rusland van de ‘gewone mensen’, wier stemmen zelden worden gehoord.

Bijzondere mensen

Hij vertelde het publiek dat hij enkele maanden in Kaboel had doorgebracht. “Wat een bijzondere mensen,” zei hij. “Zo veel warmte, vriendelijkheid en oprechte menselijkheid.” Volgens hem had hij op weinig plekken ter wereld een vorm van gastvrijheid en vriendelijkheid gezien die zo vanzelfsprekend, ongekunsteld en hartelijk was als die van de mensen in Afghanistan. “Dat zal ik nooit vergeten.”

Aan het einde van zijn toespraak noemde Thomas verschillende maatschappelijke organisaties waaraan hij zijn prijzengeld van 75.000 euro wil schenken. Daaronder was ook een organisatie die zich inzet voor de mensenrechten in Afghanistan.

Op deze avond ontmoette ik ook een andere Nederlandse filmmaker, Marene van Holk, met wie ik even in het Perzisch sprak. Ze vertelde dat ze al tien jaar met haar Iraanse echtgenoot in Teheran woont en binnenkort een speelfilm gaat maken die zich afspeelt in de Afghaanse provincie Kunduz, met acteurs Morteza Amini Tabar en Fereshteh Hosseini. Lachend zei ze: “Wist je dat Morteza oorspronkelijk uit jouw streek komt? Uit Badakhshan.”

Ik was nieuwsgierig naar hoe mensen die tien of twintig jaar van hun leven tussen Perzischsprekenden hebben doorgebracht en de taal goed hebben leren spreken, naar deze cultuur kijken. De filmmaker sprak met bewondering over de culturele rijkdom van deze samenlevingen: hun literatuur, hun liefde voor film en hun voortdurende drang om kunst te maken. Ondanks censuur en talloze moeilijkheden blijven mensen creëren.

Ze sprak over iets wat moeilijk onder woorden te brengen is: een levenslust die zich niet laat breken door armoede, oorlog of tegenslag. Het vermogen om vreugde te vinden, zelfs onder moeilijke omstandigheden. Misschien wel de belangrijkste kunst die er bestaat: de kunst om goed te leven, ongeacht de omstandigheden.

Het was een mooie avond: een avond ter ere van de menselijkheid, met muziek, wijn en gesprekken in het Perzisch.