achtergrond

De Arabische letter vraagt asiel aan in Nederland

28 oktober 2026

door Salwa Zaher en

De Arabische letter vraagt asiel aan in Nederland

Van rechts naar links: Wafa Al-Salem, kunstenaar uit Koeweit. Younes Jami, kunstenaar uit Afghanistan. Salwa Zaher, Syrische journalist en schrijver. Katie Shamoun, journalist uit Libanon. Othman Ibrahim en zijn vrouw, kunstenaar uit Egypte.

Een uitnodiging, een gedachte

Voor het tweede jaar op rij ben ik als journaliste uitgenodigd om verslag te doen van de Sharjah Calligrafie Biënnale  in de Verenigde Arabische Emiraten. Ik kom er om de schoonheid van de Arabische kalligrafie te ontdekken, maar ook om na te denken over haar plaats in een veranderende wereld.

Ooit was kalligrafie een noodzakelijk beroep. Kalligrafen schreven teksten over, droegen kennis over en gaven vorm aan woorden. Door de opkomst van drukwerk en digitale technologie verloor hun ambacht een groot deel van zijn praktische functie. De Arabische letter verdween niet, maar veranderde van een dagelijks gebruiksmiddel in een kunstvorm die vooral zichtbaar is in tentoonstellingen en culturele festivals. Voor veel kalligrafen zijn zulke evenementen belangrijke, maar beperkte mogelijkheden om hun werk te tonen.

Terwijl ik door de tentoonstelling loop, ontstaat een gedachte: wat als de Arabische letter asiel zou aanvragen in Nederland? Wat als zij een nieuw thuis zocht, waar mensen haar geschiedenis opnieuw kunnen ontdekken?

Kunstenaars tussen erfgoed en toekomst

Tijdens mijn ontmoetingen spreek ik onder anderen met de Afghaanse kalligraaf Younes Jami, die als docent aan een universiteit in Afghanistan werkt. Ook ontmoet ik de Egyptische kalligraaf Mahmoud Othman Mahmoud en de jonge Syrische kunstenaar Ahmad al-Basheer, die kalligrafie heeft geleerd en zijn eigen weg zoekt binnen deze kunstvorm.

© Jounis Jami, Afghanistan.

Hun achtergronden verschillen, maar hun werk verbindt hen met een eeuwenoude traditie. Tegelijkertijd staan zij voor de vraag hoe deze kunst kan blijven bestaan nu haar vroegere maatschappelijke functie grotendeels is verdwenen.

In Sharjah ontmoet ik ook kunstenaars uit andere landen, waaronder Koeweit. Hun verhalen laten zien dat kalligrafie niet alleen een kwestie van esthetiek is. Het gaat ook om cultureel erfgoed, professionele toekomst en de mogelijkheid om een eigen plaats in de samenleving te behouden.

Een letter en een journaliste op zoek naar een thuis

Misschien raakt deze gedachte mij zo sterk omdat ik zelf weet wat het betekent om een vertrouwde wereld achter te laten. Als Syrische journaliste ben ik jaren geleden naar Nederland gevlucht. Ik moest mijn plaats opnieuw vinden in een samenleving waar mijn moedertaal niet de voertaal is.

Mijn Arabisch draagt mijn herinneringen en mijn journalistieke verleden. Tegelijkertijd probeer ik in het Nederlands te schrijven en mijn stem in een nieuwe taal te ontwikkelen. Ik werk als journaliste en als integrale tolk. In beide beroepen ontmoet ik mensen met verschillende achtergronden en probeer ik hun verhalen en ervaringen over te brengen.

Daarom herken ik iets van mijn eigen zoektocht in die van de Arabische letter. Ook zij moet een nieuwe plek vinden en een publiek bereiken dat haar niet vanzelfsprekend kent. Maar terwijl ik als vluchteling een nieuw leven in Nederland probeer op te bouwen, zoekt de letter vooral erkenning voor haar culturele en artistieke waarde.

Europa als droom en werkelijkheid

Mijn ontmoetingen in Sharjah brengen mij ook bij een bredere vraag. Voor veel mensen uit Arabische landen en andere delen van het Midden-Oosten lijkt Europa nog altijd een bestemming vol mogelijkheden. Maar welke verwachtingen nemen zij mee, en hoe verhouden die zich tot de werkelijkheid van het leven in Europa?

Mijn eigen ervaring heeft mij geleerd dat aankomen niet hetzelfde is als je thuis voelen. Een nieuwe taal leren, werk vinden en je plaats in een andere samenleving opbouwen, vraagt tijd en doorzettingsvermogen. Het is belangrijk om ruimte te maken voor de verschillen tussen de droom van Europa en de ervaringen van mensen die er daadwerkelijk een nieuw leven proberen op te bouwen.

De vergelijking met de Arabische letter is natuurlijk een metafoor. Een letter vlucht niet voor oorlog of vervolging. Maar haar zoektocht naar een nieuw publiek roept wel vragen op over erkenning, identiteit en de waarde die een samenleving aan haar culturele erfgoed toekent.

Een brug tussen twee werelden

Misschien vraagt de Arabische letter niet alleen om een nieuw thuis, maar vooral om een nieuwe ontmoeting. Ze hoeft haar geschiedenis niet achter te laten om in een andere cultuur betekenis te krijgen.

Dat geldt ook voor mij. Schrijven in het Nederlands betekent niet dat ik mijn Arabische stem moet verliezen. Mijn twee talen dragen verschillende ervaringen, maar horen allebei bij wie ik ben.

© Jounis Jami, Afghanistan.

Tussen de kalligrafen in Sharjah en mijn eigen zoektocht in Nederland ontdek ik daarom een gedeelde vraag: hoe vinden we een plaats in een veranderende wereld zonder onze geschiedenis te verliezen?

Misschien is dat uiteindelijk waar deze denkbeeldige asielaanvraag over gaat. Niet alleen over de vraag of de Arabische letter welkom is in Nederland, maar ook over de bereidheid om haar te leren lezen  en om te luisteren naar de verhalen die zij met zich meedraagt.

Waardeer dit artikel

Dit artikel lees je gratis. Vind je het artikel en onze inzet de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten blijken door een bijdrage. Zo help je onze journalisten en RFG Media.

Mijn gekozen bedrag: € -

Over de auteur

Over de auteur

Salwa Zaher

In Syrië heb ik 15 jaar als journalist gewerkt. In Nederland bouw ik een nieuw leven op. Ik hoop hier mijn beroep als journalist te kunnen uitoefenen.

Naar profielpagina